9 marca na uroczystej konferencji zainaugurowano projekt Centrum Komunikacji dla Osób z Niepełnosprawnościami – ogólnopolski system usług, który ma zapewnić realny dostęp do komunikacji osobom potrzebującym wsparcia w codziennym porozumiewaniu się. W ramach przedsięwzięcia powstanie sieć 16 regionalnych centrów oraz rozwiązania zdalne dostępne w całej Polsce. Usługi będą bezpłatne i obejmą m.in. tłumaczenia na polski język migowy, transkrypcję mowy na tekst, przygotowanie dokumentów w dostępnych formatach oraz wsparcie w komunikacji alternatywnej i wspomagającej.
Projekt realizowany jest przez Biuro Pełnomocnika Rządu do Spraw Osób Niepełnosprawnych w Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej we współpracy z Polskim Związkiem Głuchych oraz Polskim Stowarzyszeniem na rzecz Osób z Niepełnosprawnością Intelektualną.
– Komunikacja jest podstawą samodzielności i uczestnictwa w życiu społecznym. Jeżeli ktoś nie może swobodnie się porozumiewać albo nie ma dostępu do informacji w zrozumiałej formie, w praktyce zostaje wykluczony z wielu obszarów życia. Centrum Komunikacji powstaje właśnie po to, aby tę barierę usuwać – powiedziała podczas konferencji pełnomocniczka rządu do spraw osób z niepełnosprawnością Maja Nowak.
Centrum Komunikacji powstaje z myślą o osobach, które na co dzień napotykają bariery w porozumiewaniu się – w szczególności o osobach z niepełnosprawnością słuchu, mowy i wzroku, osobach z niepełnosprawnością intelektualną czy w spektrum autyzmu. Z usług będą mogły korzystać osoby posługujące się polskim językiem migowym (PJM), sposobami komunikowania się osób głuchoniewidomych (SKOGN), komunikacją wspomagającą i alternatywną (AAC) oraz tekstem łatwym do czytania i zrozumienia (ETR).
Szybkie wsparcie komunikacyjne – w całej Polsce
Celem projektu jest stworzenie systemu, który umożliwi szybkie i wygodne uzyskanie wsparcia w komunikacji – zarówno w kontakcie z instytucjami publicznymi, jak i w życiu codziennym, edukacji czy pracy. Usługi będą dostępne stacjonarnie w Regionalnych Centrach Komunikacji, a także zdalnie – poprzez aplikacje umożliwiające kontakt z tłumaczem języka migowego lub specjalistą ds. transkrypcji w czasie rzeczywistym.
W połowie kwietnia 2026 roku rozpoczną działalność regionalne punkty wsparcia w szesnastu miastach: Bydgoszczy, Białymstoku, Warszawie, Opolu, Łodzi, Wrocławiu, Krakowie, Szczecinie, Gdańsku, Olsztynie, Rzeszowie, Lublinie, Kielcach, Bytomiu, Poznaniu i Gorzowie Wielkopolskim. To właśnie tam osoby korzystające z projektu będą mogły spotkać się z tłumaczami i specjalistami oraz skorzystać z usług dopasowanych do ich potrzeb. Równolegle rozwijane będą rozwiązania zdalne, dzięki którym wsparcie będzie dostępne z każdego miejsca w kraju.
Jedną z kluczowych form wsparcia będą tłumaczenia na polski język migowy – zarówno w formie zdalnej, jak i stacjonarnej. Osoby głuche będą mogły połączyć się z tłumaczem online i uzyskać pomoc w rozmowie z inną osobą, a w sytuacjach nagłych skorzystać z usługi SOS umożliwiającej kontakt z policją, pogotowiem ratunkowym lub strażą pożarną.
Równie istotnym elementem systemu będzie transkrypcja mowy na tekst w czasie rzeczywistym. Dzięki niej osoby z trudnościami w słyszeniu będą mogły na bieżąco odczytywać wypowiedzi rozmówcy w formie napisów. Centrum będzie także przygotowywać dokumenty w dostępnych formatach – w alfabecie Braille’a, w wersji audio, w formatach dostosowanych do czytników ekranu oraz jako nagrania w polskim języku migowym.
Nowe możliwości komunikacji
Ważną częścią projektu jest rozwój komunikacji wspomagającej i alternatywnej (AAC), która wspiera osoby niemówiące lub mające trudności z mową. W ramach tej usługi specjaliści przeprowadzą ocenę funkcjonalną sposobu komunikowania się danej osoby, opracują indywidualny system komunikacji i pomogą dobrać odpowiednie narzędzia – od prostych tablic komunikacyjnych po nowoczesne technologie wspierające komunikację. W Regionalnych Centrach Komunikacji powstaną także tzw. przymierzalnie sprzętu AAC, gdzie będzie można sprawdzić różne rozwiązania i dopasować je do indywidualnych potrzeb.
Projekt obejmuje również przygotowywanie informacji w tekście łatwym do czytania i zrozumienia (ETR). Dzięki temu osoby, które napotykają trudności w odbiorze standardowych tekstów – na przykład osoby z niepełnosprawnością intelektualną lub w spektrum autyzmu – będą mogły otrzymywać ważne informacje w formie dostosowanej do ich potrzeb.
– Centrum Komunikacji to nie tylko projekt technologiczny. To przede wszystkim wsparcie, które ma zwiększać samodzielność osób z niepełnosprawnością i ułatwiać im pełne uczestnictwo w życiu społecznym – w pracy, edukacji i codziennych sprawach – podkreśliła wiceministra w MRPiPS Maja Nowak.
Usługi Centrum Komunikacji będą rozwijane do końca 2027 roku, a w trakcie realizacji projektu prowadzona będzie bieżąca ewaluacja jego funkcjonowania. Równolegle trwają prace nad koncepcją funkcjonowania Centrum Komunikacji po zakończeniu projektu, tak aby wypracowane rozwiązania mogły stać się trwałym elementem systemu wsparcia osób z niepełnosprawnością w Polsce.
Projekt „Centrum Komunikacji dla Osób z Niepełnosprawnością” jest współfinansowane ze środków Unii Europejskiej w ramach programu Fundusze Europejskie dla Rozwoju Społecznego 2021–2027 oraz z Budżetu Państwa.
