Asystencja osobista osób z niepełnosprawnościami

Zdjęcie ilustrujące projekt ustawy o asystencji osobistej. Osoba na wózku ze swoim asystentem osobistym

Asystencja osobista pozwala osobom z niepełnosprawnościami w większym stopniu decydować o swoim codziennym życiu – od wyjścia z domu i załatwienia własnych spraw po naukę, pracę i uczestnictwo w życiu społecznym.

Nowa ustawa wprowadza indywidualne prawo do asystencji osobistej i określa zasady organizacji tego wsparcia w całej Polsce. Osoby uprawnione będą mogły korzystać z bezpłatnej pomocy asystenta, dostosowanej do ich potrzeb i własnych wyborów.

22 października 2026 r. Sejm przyjął wszystkie poprawki Senatu do ustawy o asystencji osobistej osób z niepełnosprawnościami. Tym samym zakończył się parlamentarny etap prac nad ustawą.

Asystencja osobista to indywidualne wsparcie osoby z niepełnosprawnością w wykonywaniu codziennych czynności, przemieszczaniu się oraz uczestniczeniu w życiu społecznym i zawodowym.

Jej podstawowym celem jest umożliwienie niezależnego życia – zgodnie z potrzebami, wolą i wyborami osoby korzystającej z usługi.

Asystent osobisty pomaga w wykonywaniu czynności, przy których osoba z niepełnosprawnością potrzebuje wsparcia. Nie podejmuje jednak decyzji za nią. To użytkownik asystencji decyduje o swoim życiu i sposobie korzystania z pomocy.

Obszary wsparcia asystenta osobistego

Zakres asystencji jest ustalany indywidualnie. Wsparcie może obejmować pięć głównych obszarów.

Piktogram obrazujący asystencję osobistą. Przedstawia osobę z niepełnosprawnością otoczą dwiema rękami

Asystent będzie mógł wykonywać proste czynności pielęgnacyjne i higieniczne. Po odbyciu instruktażu specjalistycznego będzie mógł wykonywać również określone w ustawie czynności związane ze zdrowiem, na przykład pomiar poziomu cukru, podawanie niektórych leków czy obsługę wskazanego sprzętu medycznego.

Niezależność i prawo do własnych decyzji

Niezależność nie oznacza konieczności wykonywania wszystkiego bez pomocy. Osoba z niepełnosprawnością może potrzebować wsparcia w codziennych czynnościach, a jednocześnie samodzielnie decydować o tym, jak chce żyć, pracować, uczyć się i spędzać czas.

Asystencja osobista zwiększa możliwości realizowania tych decyzji. Dzięki niej wsparcie nie musi ograniczać się do podstawowych czynności życiowych, lecz może obejmować również aktywność zawodową, edukację, relacje społeczne i zainteresowania.

Nowy system asystencji osobistej opiera się na czterech zasadach: niezależności osoby korzystającej z usługi, możliwości wyboru asystenta, indywidualnym określaniu potrzeb oraz stabilności wsparcia.

Infografika „Cztery filary asystencji osobistej”. Po lewej zdjęcie dwóch kobiet rozmawiających przy stoliku. Jedna z nich siedzi na wózku.Cztery filary asystencji:Niezależność – wsparcie umożliwiające podejmowanie i realizowanie własnych decyzji.Wybór – wpływ osoby z niepełnosprawnością na wybór asystenta i organizację wsparcia.Indywidualne potrzeby – zakres i wymiar asystencji dostosowane do sytuacji konkretnej osoby.Stabilność – prawo do asystencji przyznawane na określony czas, a nie wyłącznie w ramach kolejnych edycji programów.

Wymiar godzinowy asystencji

Liczba godzin asystencji będzie ustalana indywidualnie, na podstawie oceny potrzeb osoby ubiegającej się o wsparcie.

Docelowo ustawa przewiduje:

  • od 20 do 240 godzin miesięcznie dla osób dorosłych;
  • od 20 do 80 godzin miesięcznie dla młodzieży od 13. do 18. roku życia.

Maksymalny wymiar asystencji dla dorosłych będzie zwiększany stopniowo:

RokMaksymalna liczba godzin miesięcznie
2028200
2029220
Od 2030240

Przyznanie maksymalnego wymiaru godzin nie będzie automatyczne. Liczba godzin zostanie określona w decyzji na podstawie indywidualnej oceny potrzeb.

Niewykorzystane godziny asystencji będzie można wykorzystać w kolejnych miesiącach tego samego roku kalendarzowego, najpóźniej do 31 grudnia. Suma godzin przeniesionych z poprzednich miesięcy nie będzie mogła przekroczyć dwukrotności miesięcznej liczby godzin przyznanej w decyzji. Niewykorzystane godziny nie przejdą na następny rok.

Okres przyznania prawa do asystencji

Prawo do asystencji osobistej będzie przyznawane na okres od roku do 5 lat.

Jeżeli potrzeby osoby korzystającej z usługi ulegną zmianie, będzie ona mogła wystąpić o wydanie nowej decyzji. Możliwe będzie również ubieganie się o przyznanie asystencji na kolejny okres.

Bezpłatność usługi

Asystencja osobista przyznana na podstawie ustawy będzie bezpłatna dla użytkownika. Osoba z niepełnosprawnością nie będzie ponosić opłat za godziny wsparcia określone w decyzji.

Wybór asystenta i organizacja współpracy

Osoba uprawniona będzie mogła samodzielnie wskazać asystenta spełniającego wymagania ustawowe. Jeżeli nie będzie miała wybranej osoby, realizator przedstawi jej co najmniej dwóch kandydatów w terminie nie dłuższym niż 30 dni kalendarzowych od złożenia wniosku o wskazanie asystenta.

Możliwe będzie również korzystanie ze wsparcia więcej niż jednego asystenta oraz zmiana asystenta w trakcie korzystania z usługi.

Szczegółowe zasady współpracy zostaną określone w kontrakcie zawieranym przez użytkownika, asystenta i realizatora.

Prawo do asystencji będzie ustalane w postępowaniu prowadzonym przez wojewódzki zespół do spraw orzekania o niepełnosprawności. Podstawą przyznania wsparcia będzie indywidualna ocena potrzeb osoby ubiegającej się o usługę.

Postępowanie będzie prowadzone z wykorzystaniem systemu elektronicznego.

Od wniosku do rozpoczęcia asystencji

Osoba z niepełnosprawnością składa wniosek o przyznanie prawa do asystencji osobistej.

Do wniosku dołączany jest formularz samooceny, w którym osoba opisuje swoje potrzeby i wskazuje, w jakich czynnościach potrzebuje wsparcia.

Wyznaczony skład wojewódzkiego zespołu ocenia potrzeby osoby ubiegającej się o asystencję.

Ocena uwzględnia między innymi informacje zawarte w formularzu samooceny, rozmowę z osobą z niepełnosprawnością oraz jej codzienne funkcjonowanie.

Wojewódzki zespół wydaje decyzję administracyjną. Określa ona między innymi liczbę godzin asystencji miesięcznie, zakres wsparcia i okres, na jaki przyznano prawo do usługi.

Osoba, która nie zgadza się z decyzją, będzie mogła wystąpić o ponowne rozpatrzenie sprawy w terminie 14 dni od jej doręczenia.

Osoba, której przyznano prawo do asystencji, wybiera realizatora usługi oraz asystenta osobistego.

Może wskazać wybranego asystenta albo skorzystać z pomocy realizatora w znalezieniu odpowiedniej osoby.

Po dokonaniu niezbędnych ustaleń zawierany jest kontrakt pomiędzy osobą uprawnioną, realizatorem i asystentem osobistym.

Kontrakt określa zasady współpracy, w tym sposób organizacji wsparcia. Po dopełnieniu formalności rozpoczyna się świadczenie asystencji.

Asystencja osobista będzie wprowadzana etapami. W pierwszej kolejności dostęp do usługi uzyskają osoby dorosłe z najwyższym poziomem potrzeby wsparcia.

Osoby z poziomem potrzeby wsparcia wynoszącym co najmniej 90 punktów będą mogły składać wnioski od pierwszego dnia miesiąca następującego po upływie 12 miesięcy od ogłoszenia ustawy. Prawo do asystencji będzie im przysługiwało od pierwszego dnia miesiąca następującego po upływie 16 miesięcy od jej ogłoszenia.

Osoby z poziomem potrzeby wsparcia wynoszącym co najmniej 85 punktów będą mogły składać wnioski od pierwszego dnia miesiąca następującego po upływie 17 miesięcy od ogłoszenia ustawy. Prawo do asystencji będzie im przysługiwało od pierwszego dnia miesiąca następującego po upływie 21 miesięcy od jej ogłoszenia.

Pozostałe osoby dorosłe z poziomem potrzeby wsparcia wynoszącym co najmniej 80 punktów będą mogły składać wnioski od 1 września 2028 r. Prawo do asystencji będzie mogło im przysługiwać od 1 stycznia 2029 r.

Młodzież od 13. do 18. roku życia oraz osoby przebywające w placówkach wskazanych w art. 50 ust. 1 ustawy będą mogły składać wnioski od 1 maja 2029 r. Prawo do asystencji będzie mogło im przysługiwać od 1 stycznia 2030 r.

Dokładne daty rozpoczęcia pierwszych dwóch etapów będzie można określić po ogłoszeniu ustawy w Dzienniku Ustaw.

Najważniejsza zasada brzmi: to użytkownik decyduje, w czym i kiedy potrzebuje pomocy. Asystencja osobista to wsparcie „szyte na miarę”, którego celem jest, aby osoba mogła być bardziej aktywna i niezależna np. w pracy, na uczelni, podczas wydarzeń kulturalnych czy spotkań z przyjaciółmi.

Ustawa o asystencji osobistej to nie tylko wsparcie społeczne, ale także potężny impuls dla gospodarki. Dzięki niej wiele osób z niepełnosprawnościami zyska realną możliwość wejścia na rynek pracy.

To także szansa dla ich bliskich, którzy dotychczas często ograniczali aktywność lub całkowicie rezygnowali z pracy.

Powiat będzie mógł świadczyć usługę samodzielnie albo powierzyć jej wykonywanie innym uprawnionym podmiotom. Ustawa przewiduje także możliwość współpracy z gminami.

Za organizację i realizację asystencji osobistej będzie odpowiadał powiat właściwy ze względu na miejsce zamieszkania osoby uprawnionej.

Osoba uprawniona będzie mogła wybrać realizatora spośród dostępnych podmiotów spełniających wymagania ustawowe.

Asystenci osobiści

Asystentem będzie mogła zostać pełnoletnia osoba spełniająca warunki określone w ustawie, dotyczące między innymi niekaralności, kwalifikacji lub odpowiedniego doświadczenia we wspieraniu osób z niepełnosprawnościami.

Ustawa przewiduje szkolenia i instruktaż przygotowujące do wykonywania zadań oraz przepisy przejściowe dotyczące wymagań kwalifikacyjnych i doświadczenia.

Nowy system obejmie rozwiązania służące zapewnieniu bezpieczeństwa i odpowiedniej jakości usług. Będą to między innymi:

  • przygotowanie asystentów do wykonywania zadań;
  • wsparcie koordynatorów asystencji osobistej;
  • organizowanie zastępstw podczas nieobecności asystenta;
  • regularna ocena jakości i sposobu świadczenia wsparcia;
  • możliwość zgłaszania problemów związanych z realizacją usługi.

Ustawa przewiduje ocenę świadczenia asystencji co najmniej raz na trzy miesiące.

Wprowadzenie ustawowego systemu asystencji osobistej nie oznacza automatycznego zakończenia programów ministerialnych finansowanych z Funduszu Solidarnościowego.

Programy „Asystent osobisty osoby z niepełnosprawnością”, realizowane przez jednostki samorządu terytorialnego i organizacje pozarządowe, stanowią odrębną formę wsparcia. Ich realizacja odbywa się na zasadach określonych dla poszczególnych edycji.

Dwa rozwiązania, różne zasady

Asystencja ustawowa będzie indywidualnym uprawnieniem przyznawanym na podstawie decyzji administracyjnej.

Kolejne edycje programów ministerialnych będą realizowane na zasadach określonych dla danej edycji. Mogą obejmować również osoby, które nie spełniają warunków uzyskania asystencji ustawowej, w tym określone grupy dzieci oraz dorosłych bez decyzji ustalającej poziom potrzeby wsparcia na co najmniej 80 punktów.

Uczestnictwo w programach będzie zależało od warunków danej edycji oraz dostępności usług u realizatorów.

Zasady korzystania z obu form wsparcia

Art. 84 ustawy wyklucza możliwość korzystania z asystencji finansowanej na podstawie przepisów o Funduszu Solidarnościowym oraz ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych w okresie świadczenia asystencji ustawowej.

Oznacza to, że nie będzie można korzystać równolegle z obu form asystencji w tym samym okresie.

Osoby, które nie uzyskają prawa do asystencji ustawowej, będą mogły nadal ubiegać się o wsparcie w ramach programów ministerialnych, jeżeli spełnią warunki uczestnictwa.

Grafika ilustracyjna. Osoba na wózku, która rozmawia z asystentem osobistym

Więcej informacji o aktualnych programach na stronie Programy realizowane w ramach Funduszu Solidarnościowego.

Wprowadzenie ustawowego systemu asystencji osobistej odpowiada na wieloletnie postulaty osób z niepełnosprawnościami i organizacji społecznych dotyczące stabilnego, indywidualnego wsparcia w niezależnym życiu.

Dotychczas dostęp do asystencji zależał w dużej mierze od programów i lokalnych możliwości organizowania usług. Ustawa wprowadza odrębne, indywidualne prawo do asystencji oraz jednolite podstawy funkcjonowania systemu.

Niezależność osób z niepełnosprawnościami

Dostęp do asystencji może zwiększać możliwości podejmowania pracy, nauki, rozwijania zainteresowań i utrzymywania relacji społecznych.

Ważną zmianą jest także możliwość wpływania na organizację wsparcia, w tym wybór asystenta. Osoba z niepełnosprawnością ma pozostawać podmiotem decyzji dotyczących własnego życia.

Znaczenie dla rodzin i bliskich

Wiele osób z niepełnosprawnościami otrzymuje codzienne wsparcie od członków rodziny. Niekiedy wymaga to od bliskich ograniczenia pracy zawodowej lub innych aktywności.

Dostęp do asystencji osobistej może zmniejszyć konieczność polegania wyłącznie na pomocy rodziny, a jednocześnie zwiększyć niezależność osoby z niepełnosprawnością.

Asystencja osobista nie zastępuje więzi rodzinnych ani nie jest tożsama z opieką wytchnieniową. Jej podstawowym celem pozostaje wsparcie użytkownika w realizowaniu własnych wyborów.

Prawo do niezależnego życia

Rozwój asystencji osobistej stanowi jeden z elementów realizacji art. 19 Konwencji ONZ o prawach osób niepełnosprawnych, dotyczącego niezależnego życia i włączenia w społeczność.

Wpisuje się również w cele Strategii na rzecz Osób z Niepełnosprawnościami 2021–2030.

Historia prac nad ustawą

Prace nad ustawowym systemem asystencji osobistej były prowadzone z udziałem osób z niepełnosprawnościami, organizacji społecznych, ekspertów i przedstawicieli administracji publicznej.

W procesie legislacyjnym przedstawiono inicjatywy prezydencką, rządową i parlamentarną. Przyjęta ustawa jest rezultatem prac parlamentarnych nad rozwiązaniami dotyczącymi asystencji osobistej.

rozpoczęcie formalnych prac nad rządowym projektem ustawy i konsultacji publicznych

przyjęcie projektu przez Radę Ministrów

skierowanie projektu rządowego do Sejmu

pierwsze czytanie projektu

uchwalenie ustawy przez Sejm

przyjęcie przez Senat ustawy z poprawkami

przyjęcie przez Sejm poprawek Senatu

Obecnie ustawa czeka na podpis Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej.

treść w przygotowaniu

treść w przygotowaniu

Aktualności dotyczące wdrażania ustawy

Na stronie Biura Pełnomocnika Rządu do Spraw Osób Niepełnosprawnych będziemy publikować informacje o kolejnych etapach wdrażania ustawy, terminach składania wniosków i zasadach korzystania z nowego systemu asystencji osobistej.

Śledź aktualności BON, aby dowiedzieć się, kiedy i w jaki sposób będzie można ubiegać się o asystencję osobistą.

Masz pytanie dotyczące asystencji osobistej?

Przed przesłaniem pytania zachęcamy do zapoznania się z informacjami na stronie oraz odpowiedziami w sekcji „Najczęściej zadawane pytania”.

Jeżeli nie znajdziesz potrzebnych informacji, możesz skorzystać z formularza kontaktowego.

Zadaj pytanie

ℹ️ Opisz swoje pytanie lub wątpliwość.
ℹ️ Możesz zaznaczyć jedną lub kilka odpowiedzi.
ℹ️ Na ten adres wyślemy odpowiedź.

Podany adres e-mail będzie używany wyłącznie do kontaktu w sprawie ustawy o asystencji osobistej. W każdej chwili możesz zrezygnować z otrzymywania informacji.

ℹ️ Podany adres e-mail będzie używany wyłącznie do kontaktu w sprawie ustawy o asystencji osobistej. W każdej chwili możesz zrezygnować z otrzymywania informacji.

Ważna informacja

Każde pytanie zostanie przeczytane.

  • Jeśli Twoje pytanie dotyczy ogólnych zasad ustawy, odpowiedź może zostać dodana do sekcji Pytania i odpowiedzi – Q&A (bez danych osobowych).
  • Jeśli pytanie dotyczy indywidualnej lub szczególnej sytuacji, odpowiedź otrzymasz bezpośrednio na podany adres e-mail.

Metryczka

Wytworzono:

2026-10-26

przez: Biuro Pełnomocnika Rządu do Spraw Osób Niepełnosprawnych

Zmodyfikowano:

2026-10-26

przez: Biuro Pełnomocnika Rządu do Spraw Osób Niepełnosprawnych

Podmiot udostępniający:

przez: Biuro Pełnomocnika Rządu do Spraw Osób Niepełnosprawnych