Październik to Międzynarodowy Miesiąc Komunikacji Wspomagającej i Alternatywnej (AAC). To okazja, aby przypomnieć, że każdy człowiek ma prawo do wyrażania swoich myśli, potrzeb i emocji – niezależnie od sposobu, w jaki się komunikuje. W Polsce dostęp do takich rozwiązań rozwija m.in. Centrum Komunikacji dla Osób z Niepełnosprawnościami.
Tegoroczne obchody odbywają się pod hasłem „AAC w codziennym życiu – dziś, jutro i w przyszłości” (AAC in Everyday Life: Today, Tomorrow, and Beyond). Zwraca ono uwagę na znaczenie dostępnej komunikacji w każdej sferze życia – w domu, szkole, pracy i relacjach z innymi ludźmi.
Komunikowanie się jest podstawą codziennego życia. Pozwala budować relacje, podejmować decyzje, zdobywać wiedzę, pracować i uczestniczyć w życiu społecznym. Nie dla wszystkich jednak mowa jest dostępnym lub wystarczającym sposobem porozumiewania się.
Z pomocą przychodzi AAC (ang. Augmentative and Alternative Communication), czyli komunikacja wspomagająca i alternatywna. Obejmuje metody i narzędzia, które uzupełniają mowę lub ją zastępują, umożliwiając osobom z trudnościami w komunikowaniu się wyrażanie własnych myśli i potrzeb.
AAC – wiele sposobów komunikowania się
AAC może przyjmować różne formy – od gestów, symboli i tablic komunikacyjnych, przez książki do komunikacji, aż po specjalistyczne urządzenia i aplikacje umożliwiające tworzenie wypowiedzi.
Z takich rozwiązań mogą korzystać m.in. osoby z niepełnosprawnością intelektualną, osoby w spektrum autyzmu, osoby z mózgowym porażeniem dziecięcym, chorobami neurologicznymi czy osoby, które w wyniku choroby lub urazu utraciły możliwość posługiwania się mową.
Nie istnieje jeden uniwersalny sposób komunikowania się odpowiedni dla wszystkich. Dlatego kluczowe znaczenie ma indywidualne podejście, uwzględniające potrzeby, możliwości i preferencje konkretnej osoby.
AAC to nie tylko technologia czy zestaw symboli. To przede wszystkim możliwość samodzielnego wyrażania opinii, dokonywania wyborów i aktywnego uczestniczenia w życiu społecznym.
Centrum Komunikacji rozwija dostęp do AAC w Polsce
Jednym z działań na rzecz zwiększenia dostępności komunikacji wspomagającej i alternatywnej jest projekt „Centrum Komunikacji dla Osób z Niepełnosprawnościami”, realizowany przez Biuro Pełnomocnika Rządu do Spraw Osób Niepełnosprawnych we współpracy z organizacjami partnerskimi.
W ramach projektu rozwijane są kompleksowe usługi AAC, dostosowane do indywidualnych potrzeb osób o złożonych potrzebach w komunikowaniu się.
Wsparcie obejmuje ocenę umiejętności komunikacyjnych, wspólne określenie celów oraz przygotowanie i wdrożenie Indywidualnego Systemu Komunikacji. Ważnym założeniem jest aktywny udział osoby korzystającej ze wsparcia w tworzeniu rozwiązań, które będą służyły jej w codziennym życiu.
Elementem usług jest również Przymierzalnia Sprzętu, umożliwiająca dobór i przetestowanie odpowiednich narzędzi do komunikowania się przed ich wypożyczeniem lub zakupem.
Konkretne wsparcie, realna zmiana
Do końca sierpnia 2026 roku do udziału w usługach AAC realizowanych w ramach Centrum Komunikacji wpłynęło 688 zgłoszeń, a 443 osoby zostały wstępnie zakwalifikowane do wsparcia.
W projekcie zaplanowano objęcie usługami AAC 960 osób o złożonych potrzebach w komunikowaniu się. Dla każdej z nich przewidziano średnio 50 godzin indywidualnego wsparcia, co łącznie daje 48 tysięcy godzin usług.
Celem tych działań jest nie tylko dobór odpowiedniego sposobu komunikowania się, ale przede wszystkim zwiększenie niezależności osób korzystających z AAC. Możliwość wyrażania własnych potrzeb, podejmowania decyzji i porozumiewania się z otoczeniem ma bezpośredni wpływ na jakość życia, samodzielność i uczestnictwo w społeczeństwie.
Komunikacja jest prawem, nie przywilejem
Międzynarodowy Miesiąc AAC, obchodzony z inicjatywy międzynarodowej organizacji ISAAC, przypomina, że brak możliwości posługiwania się mową nie oznacza braku potrzeby komunikowania się ani braku własnego zdania.
Zapewnienie odpowiednich narzędzi, wsparcia specjalistów oraz otwartości ze strony otoczenia pozwala usuwać bariery, które utrudniają wielu osobom pełne uczestnictwo w codziennym życiu.
Każdy ma coś do powiedzenia. Naszym wspólnym zadaniem jest tworzenie warunków, w których każdy może zostać usłyszany.
O Centrum Komunikacji
„Centrum Komunikacji dla Osób z Niepełnosprawnościami” to pilotażowy projekt realizowany przez Biuro Pełnomocnika Rządu do Spraw Osób Niepełnosprawnych we współpracy z Polskim Związkiem Głuchych oraz Polskim Stowarzyszeniem na rzecz Osób z Niepełnosprawnością Intelektualną.
Projekt jest współfinansowany przez Unię Europejską w ramach programu Fundusze Europejskie dla Rozwoju Społecznego 2021–2027, Działanie 3.5 „Lepsza komunikacja dla osób z niepełnosprawnościami”.
