Jak skutecznie wspierać osoby z niepełnosprawnościami w znalezieniu i utrzymaniu pracy na otwartym rynku? O tym rozmawiali uczestnicy konferencji „Potencjał bez ograniczeń. Nowy wymiar zatrudnienia wspomaganego”, zorganizowanej 22 września w Warszawie przez Biuro Pełnomocnika Rządu ds. Osób Niepełnosprawnych. Wydarzenie towarzyszyło rozpoczęciu kolejnego, kluczowego etapu prac nad zatrudnieniem wspomaganym – testowaniu wypracowanego modelu w praktyce.
Konferencja zgromadziła osoby z niepełnosprawnościami, przedstawicieli administracji publicznej, organizacji pozarządowych, pracodawców, ekspertów oraz trenerów pracy. Rozmowy dotyczyły zarówno dotychczasowych doświadczeń związanych z zatrudnieniem wspomaganym, jak i warunków, które powinny zostać spełnione, aby w przyszłości stało się ono trwałym elementem systemu wsparcia aktywności zawodowej osób z niepełnosprawnościami.
Blisko 435 mln zł na testowanie zatrudnienia wspomaganego
Jednym z najważniejszych tematów konferencji był ogłoszony 22 września nabór „Testowanie wdrożenia usługi zatrudnienia wspomaganego”. Na realizację projektów przeznaczono 434 999 300 zł. Nabór potrwa do 23 grudnia 2026 r. i będzie podzielony na trzy rundy lub prowadzony do wyczerpania dostępnych środków.
Dofinansowanie będzie przeznaczone na tworzenie i prowadzenie Agencji Zatrudnienia Wspomaganego. Będą one świadczyć kompleksową usługę wspierającą osoby z niepełnosprawnościami w uzyskaniu i utrzymaniu zatrudnienia na otwartym rynku pracy. O środki mogą ubiegać się m.in. jednostki samorządu terytorialnego, uprawnione organizacje pozarządowe, przedsiębiorcy wpisani do rejestru agencji zatrudnienia oraz partnerstwa uprawnionych podmiotów.
Skala przedsięwzięcia jest znacząca. Wsparciem ma zostać objętych 12 tys. osób z niepełnosprawnościami, a co najmniej 3,6 tys. osób ma podjąć zatrudnienie po zakończeniu udziału w projekcie.
Praca jako droga do większej niezależności
Otwierając konferencję, dyrektor Biura Pełnomocnika Rządu ds. Osób Niepełnosprawnych Krzysztof Czechowski podkreślił, że aktywność zawodowa osób z niepełnosprawnościami powinna być traktowana nie tylko jako element polityki społecznej, ale także jako inwestycja i odpowiedź na wyzwania stojące przed rynkiem pracy.
– Nie możemy sobie pozwolić na niewykorzystanie potencjału osób z niepełnosprawnościami. Aktywizacja zawodowa nie jest kosztem ani świadczeniem – jest inwestycją w ludzi i w naszą wspólną przyszłość. Chcemy, aby zatrudnienie wspomagane nie kończyło się wraz z kolejnym projektem. Naszym celem jest rozwiązanie trwałe, które na stałe wpisze się w system wspierania zatrudnienia osób z niepełnosprawnościami w Polsce – powiedział Krzysztof Czechowski, dyrektor BON.
Zatrudnienie wspomagane opiera się na indywidualnym podejściu do osoby poszukującej pracy. Wsparcie może obejmować kolejne etapy – od przygotowania do podjęcia zatrudnienia i znalezienia odpowiedniego miejsca pracy po pomoc w jego utrzymaniu. Ważnym elementem tego procesu jest trener pracy, a wsparcie kierowane jest również do pracodawcy.
Model sprawdzony w praktyce
Podczas konferencji przedstawiono Model Zatrudnienia Wspomaganego wypracowany w projekcie „Standaryzacja modelu zatrudnienia wspomaganego w Polsce”. Projekt realizowany jest przez Biuro Pełnomocnika Rządu ds. Osób Niepełnosprawnych wspólnie z Polską Federacją Zatrudnienia Wspomaganego oraz Polską Unią Zatrudnienia Wspomaganego.
Model obejmuje standard wsparcia osoby z niepełnosprawnością, standard organizacyjny Agencji Zatrudnienia Wspomaganego oraz zasady organizacji, kontraktowania i finansowania usługi. Ogłoszony nabór pozwoli sprawdzić te rozwiązania w rzeczywistych warunkach.
Program konferencji obejmował także prezentację dobrych praktyk oraz dwa panele dyskusyjne. Osoby z niepełnosprawnościami, pracodawcy, trenerzy pracy, przedstawiciele organizacji społecznych, administracji publicznej i środowiska naukowego rozmawiali m.in. o praktycznych doświadczeniach związanych z zatrudnieniem wspomaganym oraz o warunkach potrzebnych do jego trwałego rozwoju.
Od projektu do trwałego rozwiązania
Podsumowując konferencję, Krzysztof Czechowski zwrócił uwagę, że powodzenie zatrudnienia wspomaganego zależy nie tylko od jakości wypracowanego modelu. Istotne będą profesjonalizm podmiotów realizujących usługę, współpraca z pracodawcami oraz zaufanie osób z niepełnosprawnościami i ich rodzin.
Dyrektor BON podkreślił także potrzebę odejścia od myślenia o aktywizacji zawodowej wyłącznie w kategoriach świadczenia pomocy. Wskazał, że rehabilitacja zawodowa i społeczna powinna być postrzegana jako inwestycja. Zaznaczył również, że doświadczenia zdobyte podczas testowania modelu powinny prowadzić do stworzenia trwałego rozwiązania, a nie zakończyć się wraz z realizacją projektów.
Testowanie modelu potrwa do 2029 r. Na podstawie doświadczeń z realizowanych projektów oraz wyników ewaluacji ma zostać opracowana jego finalna wersja. Kolejnym krokiem będzie przygotowanie regulacji prawnych, które mają stworzyć podstawę do wdrożenia zatrudnienia wspomaganego jako rozwiązania systemowego.
Konferencja pokazała, że rozpoczęcie testowania modelu jest nie tylko kolejnym etapem projektu, ale przede wszystkim szansą na sprawdzenie w praktyce rozwiązania, które ma pomagać osobom z niepełnosprawnościami znaleźć i utrzymać pracę odpowiadającą ich możliwościom, kompetencjom i potrzebom.
