Zakończyły się prace parlamentarne nad ustawą o asystencji osobistej osób z niepełnosprawnościami. To długo oczekiwany krok w kierunku stworzenia powszechnego i trwałego systemu wsparcia, który umożliwi osobom z niepełnosprawnościami prowadzenie niezależnego życia. Ustawa zostanie teraz przekazana do podpisu Prezydentowi RP.
18 września 2026 r. Sejm przyjął ustawę o asystencji osobistej osób z niepełnosprawnościami. Następnie Senat wprowadził do niej 35 poprawek, które uzyskały pozytywną opinię sejmowej Komisji Polityki Społecznej i Rodziny. Sejm przyjął wszystkie poprawki, kończąc tym samym parlamentarny etap prac nad ustawą.
Asystencja osobista – wsparcie w niezależnym życiu
Asystencja osobista to indywidualne wsparcie dostosowane do potrzeb konkretnej osoby. Może obejmować pomoc w czynnościach samoobsługowych, przemieszczaniu się, prowadzeniu gospodarstwa domowego, załatwianiu spraw urzędowych, a także podczas nauki, pracy czy korzystania z oferty kulturalnej i rekreacyjnej.
Asystencja osobista nie zastępuje samodzielnego podejmowania decyzji – umożliwia ich realizację. Osoba korzystająca z usługi zachowuje wpływ na to, w jakich czynnościach potrzebuje wsparcia i w jaki sposób chce z niego korzystać.
Systemowa asystencja ma również odciążyć rodziny i bliskich osób z niepełnosprawnościami, umożliwiając im większą aktywność zawodową i realizację własnych planów życiowych.
Kto i na jakich zasadach będzie mógł korzystać z asystencji?
Ustawa tworzy podstawy powszechnego systemu asystencji osobistej, dostępnego w każdym powiecie w Polsce. Docelowo z nowego rozwiązania będzie mogło korzystać około 100 tys. osób z niepełnosprawnościami, a jego efekty odczuje również około pół miliona członków ich rodzin.
Z asystencji osobistej będą mogły korzystać osoby w wieku od 18 do 65 lat, posiadające ostateczną decyzję ustalającą poziom potrzeby wsparcia na co najmniej 80 punktów. Dostęp do usługi będzie uruchamiany stopniowo, począwszy od osób o najwyższym poziomie potrzeby wsparcia.
Osoby, którym przyznano prawo do asystencji przed ukończeniem 65 lat, zachowają je do końca okresu obowiązywania decyzji. Od 2030 r. system obejmie również młodzież od 13. roku życia, spełniającą określone w ustawie warunki dotyczące orzeczenia o niepełnosprawności.
Najważniejsze założenia ustawy to:
- Indywidualny wymiar wsparcia – docelowo do 240 godzin asystencji miesięcznie, zależnie od ustalonego poziomu potrzeby wsparcia. W okresie przejściowym maksymalny wymiar wyniesie 200 godzin w 2028 r. i 220 godzin w 2029 r.
- Stabilność wsparcia – prawo do asystencji będzie przyznawane na okres od roku do trzech lat. Pozwoli to osobom korzystającym z usługi lepiej planować codzienne życie.
- Prawo wyboru asystenta – osoba z niepełnosprawnością będzie mogła wskazać, kto ma świadczyć jej wsparcie, oraz wybrać sposób realizacji usługi – przez samorząd powiatowy albo organizację pozarządową.
- Standardy jakości i bezpieczeństwa – ustawa określa zasady świadczenia usług, w tym możliwość wykonywania przez asystentów określonych czynności medyczno-pielęgnacyjnych po odpowiednim instruktażu.
Co zmieniają poprawki Senatu?
Przyjęte poprawki Senatu nie zmieniają podstawowych założeń ustawy, ale doprecyzowują zasady korzystania z asystencji oraz organizację i finansowanie systemu. Najważniejsze zmiany dotyczą elastyczności wsparcia, zapewnienia ciągłości usług, uproszczenia procedur i przygotowania odpowiedniej liczby asystentów.
Elastyczne korzystanie z godzin asystencji
Niewykorzystane godziny asystencji będzie można przenosić na kolejne miesiące tego samego roku kalendarzowego, a nie wyłącznie na miesiąc następny. Łączna pula przeniesionych godzin nie będzie mogła przekroczyć dwukrotności przyznanego miesięcznego wymiaru asystencji.
Co to oznacza w praktyce? Osoba korzystająca z usługi będzie mogła zachować niewykorzystane godziny na okres, w którym potrzebuje intensywniejszego wsparcia.
Zastępstwo podczas nieobecności asystenta
Jeżeli nieobecność asystenta zostanie zgłoszona co najmniej 30 dni roboczych wcześniej, realizator usługi będzie zobowiązany przedstawić osobie korzystającej z asystencji co najmniej dwóch kandydatów na zastępstwo. W przypadku późniejszego zgłoszenia będzie musiał zaproponować co najmniej jednego kandydata.
Osoba korzystająca z asystencji będzie mogła również samodzielnie wskazać zastępcę. Rozwiązanie ma ograniczyć ryzyko przerw w świadczeniu usług i zapewnić większe bezpieczeństwo osobom, które potrzebują regularnego wsparcia.
Kwalifikacje i doświadczenie asystentów
Do dokumentowania doświadczenia będzie można wykorzystać m.in. zaświadczenia jednostek organizacyjnych pomocy społecznej potwierdzające co najmniej 120 godzin wsparcia w ciągu ostatnich pięciu lat.
Przewidziano również okres przejściowy do końca 2029 r. W tym czasie, po spełnieniu określonych warunków, asystencję będą mogły świadczyć także osoby, które nie spełniają jeszcze wszystkich docelowych wymagań kwalifikacyjnych lub dotyczących doświadczenia.
Zmiany mają ułatwić pozyskanie odpowiedniej liczby asystentów, szczególnie w pierwszych latach funkcjonowania systemu.
Łatwiejsze załatwianie formalności
ZUS i powiaty będą udzielać osobom ubiegającym się o asystencję pomocy nie tylko przy składaniu wniosku, lecz także przy jego poprawianiu i uzupełnianiu oraz w czynnościach związanych z ponownym rozpatrzeniem sprawy.
Ciągłość wsparcia po osiągnięciu pełnoletności
Od 1 stycznia 2030 r. osoby korzystające z asystencji przed ukończeniem 18 lat będą mogły wystąpić o ustalenie poziomu potrzeby wsparcia już po ukończeniu 16. roku życia. Rozwiązanie ma ograniczyć ryzyko przerwy w korzystaniu z usługi po osiągnięciu pełnoletności.
Dostosowanie stawek za asystencję
Rada Ministrów będzie mogła waloryzować stawki godzinowe asystencji w drodze rozporządzenia, uwzględniając zmiany minimalnego i przeciętnego wynagrodzenia. Waloryzacja nie będzie automatyczna.
Kiedy będzie można skorzystać z asystencji osobistej?
Wdrażanie systemu asystencji osobistej będzie następować etapami. W pierwszej kolejności obejmie osoby, których poziom potrzeby wsparcia wynosi co najmniej 90 punktów. Następnie dostęp do usługi zostanie rozszerzony na osoby z poziomem potrzeby wsparcia wynoszącym co najmniej 85 punktów, a od 1 stycznia 2029 r. – co najmniej 80 punktów.
Wnioski od pierwszej grupy będą przyjmowane po upływie 12 miesięcy od ogłoszenia ustawy, a świadczenie usług rozpocznie się po upływie 16 miesięcy – w obu przypadkach od pierwszego dnia następnego miesiąca.
Dla osób z poziomem potrzeby wsparcia wynoszącym co najmniej 85 punktów terminy te wyniosą odpowiednio 17 i 21 miesięcy od ogłoszenia ustawy. Osoby z poziomem potrzeby wsparcia wynoszącym co najmniej 80 punktów będą mogły składać wnioski od 1 września 2028 r., a korzystać z usług od 1 stycznia 2029 r.
Od 1 stycznia 2030 r. system obejmie również młodzież od 13. roku życia, przy czym wnioski będzie można składać od 1 maja 2029 r.
Ustawa oczekuje na podpis Prezydenta RP
Po podpisaniu przez Prezydenta RP ustawa zostanie ogłoszona w Dzienniku Ustaw. Od daty jej ogłoszenia będą liczone terminy uruchomienia rozwiązań, dla których ustawa przewiduje terminy względne.
Szczegółowy przebieg prac parlamentarnych nad ustawą, wraz z dokumentacją legislacyjną i jej ostatecznym brzmieniem, jest dostępny na
Szczegółowy przebieg prac parlamentarnych nad ustawą, wraz z dokumentacją legislacyjną i jej ostatecznym brzmieniem, jest dostępny na stronie internetowej Sejmu RP.
